ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲੇਖਕ ਆਏ ਤੇ ਗਏ, ਪਰ ਇੱਕ ਸ਼ਖਸ ਅਜਿਹਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਨੇ ਡਰਾਇਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੇ ਮੌਤ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸ਼ਾਇਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ‘ਅਸਾਂ ਤਾਂ ਜੋਬਨ ਰੁੱਤੇ ਮਰਨਾ, ਮਰ ਕੇ ਬਣਨਾ ਤਾਰਾ’ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਇੰਨੀ ਸੱਚ ਮੰਨੀ ਕਿ ਮਹਿਜ਼ 36 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾ ਸਿਤਾਰਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੀ।

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਸਿਤਾਰਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਪੀੜਾਂ ਨੂੰ ਗੀਤ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ‘ਬਿਰਹਾ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ’ ਆਖਦੀ ਹੈ।

ਅਸੀਂ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੀ। ਉਹ ਸ਼ਾਇਰ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਉਹ ਮੁਕਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੀ 53ਵੀਂ ਬਰਸੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਰੀਦ ਅੱਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬੀ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਕਈ ਗਾਇਕ ਅੱਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੇ ਜੇਕਰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਜੁਲਾਈ 1936 ਨੂੰ ਸਿਆਲਕੋਟ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ‘ਬੜਾ ਪਿੰਡ ਲੋਹਤੀਆਂ’ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

ਪਿਤਾ ਪੰਡਿਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਪਾਲ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਇਸ ਲਾਡਲੇ ਪੁੱਤ ਨੇ ਅਜੇ ਬਚਪਨ ਦੇ 11 ਸਾਲ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਸਨ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਟਾਲਾ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਮਨ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਅਤੇ ਖਿਆਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਕਦੇ ਐਫ.ਐਸ.ਸੀ, ਕਦੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮਾ, ਪਰ ਮੰਜ਼ਿਲ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਹੀ ਸੀ।

ਸਾਲ 1960 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ‘ਪੀੜਾਂ ਦਾ ਪਰਾਗਾ’ ਪਬਲਿਸ਼ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਲਮ ਰੁਕੀ ਨਹੀਂ—’ਲਾਜਵੰਤੀ’, ‘ਆਟੇ ਦੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ’ ਅਤੇ ‘ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੋ’ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ। ਸਾਲ 1965 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਲੂਣਾ’ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਲਿਖ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚ ਦਿੱਤਾ। 1967 ਵਿੱਚ, ਮਹਿਜ਼ 31 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਐਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਕਵੀ ਬਣੇ।

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਰੁਣਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਣੇ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਅੰਦਰਲਾ ਕਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੇਚੈਨ ਰਿਹਾ। ਅਫ਼ਸੋਸ, ਕਲਮ ਦਾ ਇਹ ਜਾਦੂਗਰ 6 ਮਈ 1973 ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ‘ਅਲਵਿਦਾ’ ਕਥਾ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਗੀਤ ਅੱਜ ਵੀ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ— ‘ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੋ, ਮੇਰੇ ਰਾਮ ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੋ…’ ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਿਵ ਕਦੇ ਵਿਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਉਸ ਆਸ਼ਿਕ ਦੀ ਆਹ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਉਸ ਵਿਛੜੇ ਹੋਏ ਦਿਲ ਦੀ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹਰ ਉਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਦਰਦ ਮੁਹੱਬਤ ਬਣ ਕੇ ਵਗਦਾ ਹੈ। 36 ਸਾਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਇੰਨਾ ਕੁਝ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਰਸੀ ‘ਤੇ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਅਜ਼ੀਮ ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿਜਦਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।